Η περίπτωση του Κώστα Καρυωτάκη παραμένει μία από τις πιο παρεξηγημένες στη νεοελληνική γραμματεία. Συχνά εγκλωβισμένος στην ταμπέλα του «μελαγχολικού αυτόχειρα», ο ποιητής αντιμετωπίζεται ως μια φιγούρα που απλώς θρηνεί. Όμως, μια προσεκτικότερη ανάγνωση αποκαλύπτει κάτι πολύ πιο βαθύ: ο Καρυωτάκης δεν περιγράφει τη μοναξιά, τη χαρτογραφεί. Στο έργο του, η μοναξιά παύει να είναι μια αφηρημένη εσωτερική κατάσταση και αποκτά συγκεκριμένες γεωγραφικές και χωρικές συντεταγμένες.
Για τον Καρυωτάκη, η μοναξιά ξεκινά από το πρωταρχικό κύτταρο της καθημερινότητας: το δωμάτιο. Σε αντίθεση με τους ρομαντικούς του 19ου αιώνα που αναζητούσαν τη λύτρωση στη φύση, ο Καρυωτάκης εγκλωβίζεται σε εσωτερικούς χώρους. Τα έπιπλα, οι τοίχοι και τα αντικείμενα γίνονται μάρτυρες μιας φθοράς που δεν έχει τέλος.
Στο ποίημά του «Ιδανικοί Αυτόχειρες», η μοναξιά είναι οριοθετημένη από τοίχους. Το δωμάτιο γίνεται ένας «υγρός τάφος» όπου ο χρόνος λιμνάζει. Δεν είναι ένας χώρος ανάπαυσης, αλλά ένα πεδίο μάχης με το τίποτα. Η γεωγραφία του δωματίου είναι η γεωγραφία του αδιεξόδου.
Η μετάθεση του ποιητή στην Πρέβεζα λειτούργησε ως ο καταλύτης για την ολοκλήρωση αυτής της «γεωγραφίας». Η επαρχία στον Καρυωτάκη δεν έχει τίποτα το ειδυλλιακό. Είναι ο τόπος όπου η μοναξιά αποκτά δημόσιο πρόσωπο.
«Βάδισμα αργό, σαν να ’ναι κηδεία…»
Στην Πρέβεζα, η μοναξιά ταυτίζεται με την κοινωνική σήψη. Οι άδειοι δρόμοι, οι τυπικές χαιρετούρες των δημοσίων υπαλλήλων και η αίσθηση ότι τίποτα δεν πρόκειται να συμβεί, μετατρέπουν την πόλη σε μια ανοιχτή φυλακή. Εδώ, ο ποιητής δεν είναι μόνος επειδή δεν έχει κόσμο γύρω του, αλλά επειδή ο κόσμος γύρω του είναι «άδειος». Η γεωγραφική απομόνωση της επαρχίας καθρεφτίζει την πνευματική απομόνωση ενός ανθρώπου που αρνείται να συμβιβαστεί με τη μετριότητα.
Αν η μοναξιά είναι ο χάρτης, ο σαρκασμός είναι η πυξίδα του. Ο Καρυωτάκης χρησιμοποιεί την ειρωνεία για να αποστασιοποιηθεί από το ίδιο του το δράμα. Χλευάζει τη μοναξιά του, γελάει με την «ασήμαντη» ύπαρξή του και με αυτόν τον τρόπο καταφέρνει να κυριαρχήσει πάνω της.
Δεν είναι ένας ποιητής που ηττάται από τη σιωπή, αλλά ένας δημιουργός που τη μετατρέπει σε λόγο αιχμηρό. Η μοναξιά του είναι «δημόσια»· εκτίθεται με θράσος για να ξεσκεπάσει την υποκρισία μιας κοινωνίας που βυθίζεται στη λήθη.
Γιατί μας αφορά σήμερα η «γεωγραφία» του Καρυωτάκη; Σε μια εποχή που η επικοινωνία είναι ακαριαία αλλά η ουσιαστική επαφή σπάνια, το δωμάτιο του ποιητή μοιάζει με το σύγχρονο ψηφιακό μας «δωμάτιο». Η μοναξιά του Καρυωτάκη είναι η μοναξιά του σύγχρονου ανθρώπου που, αν και περιτριγυρισμένος από πληροφορία, παραμένει υπαρξιακά ακάλυπτος.
Ο Καρυωτάκης δεν μας καλεί να λυπηθούμε. Μας καλεί να κοιτάξουμε κατάματα τους τοίχους μας και, ίσως, μέσα από την παραδοχή της μοναξιάς μας, να βρούμε την πρώτη ύλη για μια νέα, ειλικρινή δημιουργία.
