Βάση τους Elena Lister και Michael Schwartzman (2024), ειδικοί στην ψυχική υγεία, υπάρχουν πολλών ειδών απώλειας που βιώνουν τα παιδιά και συμβαίνουν στην καθημερινή ζωή, όπως την απώλεια ενός αγαπημένου παιχνιδιού, τον θάνατο ενός κατοικίδιου ζώου, την αποχώρηση ενός αγαπημένου δασκάλου από το σχολείο, μέχρι την αλλαγή των εποχών. Για τα παιδιά αυτά τα γεγονότα είναι πρωτόγνωρα και συνάμα στενάχωρα, αν και μερικοί ενήλικες αντιλαμβάνονται αυτές τις απώλειες ως μηδαμινές και την στεναχώρια των παιδιών ως υπερβολική.
Οι Elena Lister και Michael Schwartzman, συμβουλεύουν τους γονείς πως: όποιο και αν είναι το μέγεθος της απώλειας, καλό θα ήταν να συμπονάτε τα παιδιά σας. Δεν διακινδυνεύετε να δραματοποιήσετε προκαλώντας συμπονετική συζήτηση. Παράδειγμα «Βλέπω πόσο αναστατωμένος είσαι που ο δάσκαλός σου έφυγε από το σχολείο σου. Μπορείς να καθίσουμε μαζί για λίγα λεπτά; Θα ήθελες να μιλήσεις για αυτά που νιώθεις; ». Αν το παιδί ανοιχτεί συναισθηματικά, οι γονείς πρέπει να το ακούσουν, χωρίς να το κρίνουν.
Το παιδί αναλόγως της ηλικίας του εκφράζει τη θλίψη ή τον θυμό διαφορετικά. Μπορεί να ζωγραφίσει μια εικόνα, να σημειώνει τις αναμνήσεις σε ένα ημερολόγιο ή να κοιτάζει φωτογραφίες του ατόμου ή του ζώου που έχασε. Δείχνοντας του παιδιού ότι τα δύσκολα συναισθήματα μπορούν να αντιμετωπιστούν, οι γονείς αποφεύγουν να τα ελαχιστοποιήσουν, καθώς και να επικεντρωθούν υπερβολικά σε αυτά.
Όταν ένα παιδί έχει να διαχειριστεί πιο βαθιά απώλεια, όπως θάνατο ενός κοντινού προσώπου, τότε τα πράγματα γίνονται πιο περίπλοκα. Το πένθος είναι δύσκολο να το διαχειριστεί ακόμα και ένας ενήλικας.
Η Σχολική Ψυχολόγος Ιωάννα Μαρουλλή δίνει κάποιες γενικές συμβουλές στους γονείς, για το πως μπορούν να διαχειριστούν το πένθος των παιδιών όσο πιο ομαλά γίνεται:
- Ακούστε προσεκτικά το παιδί σας έτσι ώστε να καταλάβετε ακριβώς αυτά που έχει να σας πει.
- Μην ανησυχείτε εάν νιώθετε πως δεν δώσατε καλή απάντηση. Για τα παιδιά, έχει μεγαλύτερη αξία ότι δώσατε σημασία. Ακόμη και αν δεν ξέρετε τι να πείτε, είναι καλύτερα να συζητήσετε το θέμα παρά να το αγνοήσετε.
- Προσπαθήστε να απαντήσετε στις ερωτήσεις άμεσα χωρίς καθυστερήσεις, καθώς η διάρκεια προσοχής των παιδιών είναι περιορισμένη.
- Προσπαθήστε να μην φαίνεται ότι νιώθετε άβολα να απαντήσετε στις ερωτήσεις τους, καθώς μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση ότι δεν επιτρέπεται και δεν είναι σωστό να συζητάμε για αυτό το θέμα.
- Οι πολλές και σύντομες ειλικρινείς συζητήσεις είναι προτιμότερες από τις μακροσκελείς και ασαφείς διαλέξεις για τον θάνατο.
- Προσπαθήστε να χρησιμοποιείτε απλή και ξεκάθαρη γλώσσα χωρίς ευφημισμούς, για να αποφύγετε τη δημιουργία παρανοήσεων.
- Αφού τα προετοιμάσετε κατάλληλα, αφήστε τα παιδιά να πάνε στην κηδεία αν εκφράσουν την επιθυμία τους. Έτσι θα έχουν την ευκαιρία να αποχαιρετήσουν τον αποθανόντα. Ωστόσο, δεν είναι απαραίτητο να παρακολουθήσουν όλη τη διαδικασία.
- Τα κουτιά αναμνήσεων, είναι ένας καλός τρόπος να βοηθήσετε τα παιδιά να θυμούνται τα αγαπημένα τους πρόσωπα. Μπορείτε να βάλετε μέσα φωτογραφίες, αντικείμενα ή οτιδήποτε άλλο που συνδέουν τα παιδιά με τον αποθανόντα.
- Να θυμάστε ότι δεν είναι κακό να σας δουν τα παιδιά να κλαίτε ή να είστε στεναχωρημένοι λόγω μιας απώλειας. Αντιθέτως, αυτό μπορεί να τα βοηθήσει να καταλάβουν ότι το πένθος που κι αυτά βιώνουν είναι επιτρεπτό.
«Η συζήτηση γύρω από τον θάνατο δεν θα λύσει όλα τα προβλήματα που συνδέονται με το θάνατο και την απώλεια, μας επιτρέπει ωστόσο να δείξουμε στα παιδιά ότι νοιαζόμαστε και ότι είμαστε διαθέσιμοι και πρόθυμοι να βοηθήσουμε» Ιωάννα Μαρουλλή (2019).
Τα παιδιά εξελίσσονται σαν μια πεταλούδα, όπως είπε και η Maya Angelou: «Απολαμβάνουμε την ομορφιά της πεταλούδας, αλλά σπάνια παραδεχόμαστε τις αλλαγές που έχει περάσει για να επιτύχει αυτή την ομορφιά».
Οι δυσκολότερες στιγμές δεν είναι διασκεδαστικές, αλλά προσφέρουν τη δυνατότητα συναισθηματικής ανάπτυξης και ανάπτυξης μεγαλύτερης ενσυναίσθησης για μικρούς και μεγάλους.
