Η μορφή του Ιησού Χριστού αποτελεί διαχρονικά μία από τις πιο ισχυρές και πολυδιάστατες πηγές έμπνευσης στην ιστορία της τέχνης. Από τις πρώτες χριστιανικές απεικονίσεις έως τα σύγχρονα καλλιτεχνικά ρεύματα, η παρουσία Του αποτυπώνεται μέσα από διαφορετικές αισθητικές προσεγγίσεις, πολιτισμικά συμφραζόμενα και προσωπικές ερμηνείες των δημιουργών. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η απόδοση του Χριστού στο έργο τριών σημαντικών ζωγράφων: του Salvador Dalí, του Paul Gauguin και του James Tissot. Παρότι ανήκουν σε διαφορετικά καλλιτεχνικά ρεύματα και ιστορικές περιόδους, και οι τρεις επιχειρούν να αποδώσουν το πρόσωπο του Χριστού με τρόπο που ξεπερνά την παραδοσιακή εικονογραφία. Ο Dalí, μέσα από τον σουρεαλισμό, προσεγγίζει το θείο με μεταφυσική ένταση και συμβολισμό·, ο Gauguin εντάσσει τον Χριστό σε εξωτικά και συμβολικά τοπία, προσδίδοντάς Του έναν ανθρώπινο και πανανθρώπινο χαρακτήρα, ενώ ο Tissot επιδιώκει μια πιο ρεαλιστική και αφηγηματική προσέγγιση, βασισμένη σε ιστορική και θρησκευτική ακρίβεια.

Με αφορμή το Πάσχα, στο παρόν άρθρο θα αναλύσουμε τρία έργα των προαναφερόμενων ζωγράφων με πρωταγωνιστή τον Ιησού Χριστό! 

1. ''The Yellow Christ'' & "The Green Christ" του Paul Gauguin

Τους πίνακες «Κίτρινος Χριστός» και «Πράσινος Χριστός» φιλοτέχνησε ο Πωλ Γκωγκέν το 1889 στο Pont-Aven, στην περιοχή της Βρετάνης στη βορειοδυτική Γαλλία. Ο καλλιτέχνης επισκέφθηκε για πρώτη φορά το Pont-Aven το 1886 και στις αρχές του 1889 επέστρεψε στο Pont-Aven για να μείνει εκεί μέχρι την άνοιξη του 1890. Τα έργα του αυτά θεωρούνται από τα πιο γνωστά έργα του Κινήματος του Συμβολισμού στην τέχνη. Αντί να επιδιώκει τον ρεαλισμό, ο Γκωγκέν προσπάθησε να αποδώσει συναισθηματικά την κατάσταση του ανθρώπινου πόνου μέσω μη φυσιοκρατικής μορφής και χρώματος.

Ο «Κίτρινος Χριστός» απεικονίζει τη σταύρωση του Ιησού Χριστού να λαμβάνει χώρα στη βόρεια Γαλλία του 19ου αιώνα, καθώς οι γυναίκες της Βρετάνης συγκεντρώνονται να προσευχηθούν. Η φθινοπωρινή παλέτα του κίτρινου, του κόκκινου και του πράσινου στο τοπίο αντηχεί το κυρίαρχο κίτρινο στη μορφή του Χριστού. Ο λαός της Βρετάνης ήταν γνωστός για την ισχυρή καθολική πίστη του και την προσήλωσή του στα παραδοσιακά έθιμα.

O «Πράσινος Χριστός» απεικονίζει τρεις νεκρές φιγούρες που κρατούν τον Χριστό μετά τον θάνατό του. Αυτές μοιάζουν με αγάλματα που τον μεταφέρουν μακριά σε έναν άλλο κόσμο. Μια γυναίκα κάθεται μπροστά χάμω στο γρασίδι, η οποία φοράει παραδοσιακά, σεμνά βρετονικά ρούχα και κρατά ένα μαύρο αρνί στο αριστερό της χέρι. Αριστερά απλώνεται μια πεδιάδα όπου περπατούν ανθρώποι.

Τα έντονα περιγράμματα και η επιπεδότητα των μορφών σε αυτόν τον πίνακα είναι τυπικά του Κλουασονισμού (Cloisonnism). Το καλλιτεχνικό ρεύμα της δυτικοευρωπαϊκής ζωγραφικής, το οποίο άνθισε περί τα τέλη του 19ου αιώνα στη Γαλλία, με κύριο χαρακτηριστικό τη χρήση έντονων χρωμάτων και μορφών, οι οποίες διαχωρίζονται από αδρά, σκουρόχρωμα περιγράμματα. 

Ο σταυρός στον Κίτρινο Χριστό σχετίζεται με πραγματικούς βρετονικούς γολγοθάδες (calvaires: μνημειακά θρησκευτικά γλυπτά της Βρετάνης) και συχνά αναφέρεται ότι επηρεάστηκε από εκείνον στο Névez. Η περιοχή Névez (Νεβέζ), που βρίσκεται στο νότιο Finistère της Βρετάνης στη Γαλλία, φημίζεται για την πλούσια θρησκευτική της κληρονομιά, συμπεριλαμβανομένων πολλών σταυρών και γολγοθάδων. 

Ενώ, η μορφή του Χριστού στους πίνκακες συνδέεται με γλυπτά γολγοθάδων της περιοχής, όπως στο Briec, αλλά αυτό δεν είναι απόλυτα τεκμηριωμένο ως μοναδική ή άμεση πηγή, περισσότερο θεωρείται γενική επιρροή από τη βρετονική λαϊκή τέχνη.

Ένα σχέδιο με μολύβι του «Κίτρινου Χριστού» φυλάσσεται στο
Museo Thyssen-Bornemisza, στην Μαδρίτη, Ισπανία και μια εκδοχή σε ακουαρέλα βρίσκεται στο Art Institute of Chicagο, στις Η.Π.Α. 

Ο «Πράσινος Χριστός» εκθέτεται στο Royal Museums of Fine Arts of Belgium στις Βρυξέλλες. 

2. "The Ointment of the Magdalene" του James Tissot

Το έργο «Μύρο της Μαγδαληνής» είναι δημιουργία του Γάλλου ζωγράφου Τζέιμς Τισό (1836-1902). Ο πίνακας εικάζεται να δημιουργήθηκε μεταξύ 1886 και 1894. Δεν υπάρχει ακριβής χρονολογία δημιουργίας, γιατί ανήκει στη μεγάλη σειρά έργων του Tissot με θέμα τη ζωή του Χριστού, την οποία φιλοτέχνησε μετά το ταξίδι του στους Αγίους Τόπους. Η έκθεση Τζέιμς Τισό: «Η Ζωή του Χριστού» περιλαμβάνει 124 ακουαρέλες που επιλέχθηκαν από ένα σύνολο 350 που απεικονίζουν λεπτομερείς σκηνές από την Καινή Διαθήκη, από πριν από τη γέννηση του Ιησού έως την Ανάσταση. Οι ακουαρέλες παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά στο Παρίσι το 1894 και ο καλλίτεχνης απέκτησε μεγάλη δημοσιότητα, όπου αργότερα τις έκθεσε  στο Λονδίνο και τις Ηνωμένες Πολιτείες, επισκεπτόμενος το Μανχάταν, το Μπρούκλιν, τη Βοστώνη, τη Φιλαδέλφεια και το Σικάγο. Ο Τισό ξεκίνησε να ζωγραφίζει κοσμικά θέματα, αλλά έγινε ιδιαίτερα γνωστός για τις ρεαλιστικές και προσεγμένες θρησκευτικές απεικονίσεις του.

Το έργο «Μύρο της Μαγδαληνής» παρουσιάζει τη σκηνή όπου η Μαρία Μαγδαληνή αλείφει με μύρο τα πόδια του Χριστού, όπως το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, κεφάλαιο 12. Η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, ταύτισε τρεις διαφορετικές γυναίκες: τη Μαρία τη Μαγδαληνή, τη Μαρία την αδελφή του Λαζάρου και την ανώνυμη «αμαρτωλή γυναίκα». Απλώς να αναφέρουμε πως σύμφωνα με τον Ορθόδοξο Χριστιανισμό, η Μαρία η Μαγδαληνή δεν είναι η γυναίκα που άλειψε τα πόδια του Χριστού με μύρο. Η σκηνή είναι αρκετά ρεαλιστική και αφηγηματική, σε αντίθεση με πιο συμβολικούς καλλιτέχνες όπως ο Γκωγκέν. Επίσης ο Τισό δίνει μεγάλη σημασία στην ιστορική ακρίβεια (ενδυμασίες, χώρος, έθιμα της εποχής).

Το έργο ανήκει στη συλλογή του Brooklyn Museum, των Η.Π.Α. Μπορείς να δεις και άλλα έργα από τη συλλογή «Η Ζωή του Χριστού» πατώντας εδώ.

3. ''Christ of Saint John of the Cross'' του Salvador Dali

«Ο Χριστός του Αγίου Ιωάννη του Σταυρού» είναι ένας πίνακας του περίφημου Ισπανού καλλιτέχνη Σαλβαδόρ Νταλί. Ο πίνακας πήρε το όνομα αυτό επειδή το σχέδιό του βασίζεται σε ένα σχέδιο του Ισπανού μοναχού Ιωάννη του Σταυρού του 16ου αιώνα. Ο πίνακας παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Kelvingrove Art Gallery and Museum της Γλασκόβης, στις 23 Ιουνίου 1952, όπου και εκτίθεται μέχρι σήμερα.  

Απεικονίζει τον Ιησού Χριστό πάνω στον σταυρό σε έναν σκοτεινό ουρανό να αιωρείται πάνω από ένα υδάτινο σώμα με μια βάρκα και ψαράδες. Αν και είναι μια απεικόνιση της σταύρωσης, είναι απαλλαγμένος από καρφιά, αίμα και ένα αγκάθινο στεφάνι, επειδή, σύμφωνα με τον Νταλί, πείστηκε από ένα όνειρο ότι αυτά τα χαρακτηριστικά θα αλλοίωναν την απεικόνιση του Χριστού. Ο Νταλί ο ίδιος εξήγησε την έμπνευσή του: «Καταρχάς, το 1950, είδα ένα «κοσμικό όνειρο» στο οποίο είδα αυτήν την εικόνα έγχρωμη και η οποία στο όνειρό μου αντιπροσώπευε τον «πυρήνα του ατόμου». Αυτός ο πυρήνας αργότερα απέκτησε μεταφυσική έννοια. Τον θεώρησα «την ίδια την ενότητα του σύμπαντος», τον Χριστό!»

Προκειμένου να δημιουργήσει τη μορφή του Χριστού, ο Νταλί έβαλε τον κασκαντέρ του Χόλιγουντ, τον Russell Saunders να κρεμαστεί από μια εναέρια πλατφόρμα, ώστε να μπορεί να δει πώς θα φαινόταν το σώμα από την επιθυμητή γωνία  και επίσης να φανταστεί την έλξη της βαρύτητας στο ανθρώπινο σώμα. Το απεικονιζόμενο υδάτινο σώμα είναι ο κόλπος του Port Lligat, η κατοικία του Νταλί κατά την εποχή που ζωγράφισε τον πίνακα.

Fan Fact: το 1961, ένας επισκέπτης στο Kelvingrove Art Gallery and Museum επιτέθηκε στον πίνακα με μια πέτρα και μετά έσκισε τον καμβά με τα χέρια του. Ευτυχώς οι συντηρητές του μουσείου κατάφεραν να το αποκαταστήσουν πλήρως.