Ο «Νόμος της Σαρία» αποτελεί το θεμέλιο του νομικού, πολιτικού και κοινωνικού συστήματος του Ιράν, ο οποίος θεσπίστηκε μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, βασισμένος στη νομική σχολή των Δωδέκα Τζααφάρ. Ο Νόμος της Σαρίας επιβάλλει αυστηρούς ισλαμικούς κώδικες για την ενδυμασία, τις ποινικές κυρώσεις και το οικογενειακό δίκαιο, με αποτέλεσμα εκτεταμένες διακρίσεις εις βάρος των γυναικών, συμπεριλαμβανομένης της υποχρεωτικής χιτζάμπ, των ταξιδιωτικών περιορισμών και του περιορισμού της κληρονομιάς.
Αυτό άρθρο θα εξηγήσει τι είναι ο Νόμος της Σαρίας, πως επιβάλλεται στο Ιράν, ποιές είναι οι ποινικές κυρώσεις και πως καταπατά τα ανθρώπινα δικαιώματα, κυρίως των γυναικών.
Η δομή του κρατικού τους συστήματος του Ιράν αποτελείται από ένα σώμα έξι ιερωμένων και έξι νομικών που ελέγχει αν όλοι οι νόμοι που ψηφίζει το Κοινοβούλιο είναι σύμφωνοι με τη Σαρία, ενώ ο επικεφαλής της δικαιοσύνης πρέπει να είναι ειδικός στο ισλαμικό δίκαιο.
Ο Νόμος της Σαρία προέρχεται από τέσσερις κύριες πηγές που καθορίζουν τους κανόνες και την ηθική της:
- Το Κοράνι: το κύριο ιερό κείμενο, που θεωρείται ο άμεσος λόγος του Θεού.
- Η Σούννα (Sunnah): είναι η δεύτερη πιο σημαντική πηγή του Ισλαμικού Δικαίου μετά το Κοράνι. Αν το Κοράνι είναι ο λόγος του Θεού, η Σούννα είναι η εφαρμογή του στην πράξη, δηλαδή οι πρακτικές και τα ρητά (Χαντίθ) του Προφήτη Μωάμεθ. Στο δικαστικό σύστημα του Ιράν, αν ένας δικαστής δεν βρει λύση στο Κοράνι, θα ανατρέξει αμέσως στις συλλογές των Χαντίθ για να βρει ένα προηγούμενο από τη ζωή του Προφήτη ή των Ιμάμηδων.
- Το Ιτζμά (Ijma): είναι η τρίτη πηγή του Ισλαμικού Δικαίου και αναφέρεται στην ομόφωνη συναίνεση των μουσουλμάνων λογίων πάνω σε ένα θρησκευτικό ή νομικό ζήτημα για το οποίο το Κοράνι και η Σούννα δεν δίνουν ξεκάθαρη απάντηση. Στο σημερινό Ιράν, το Ιτζμά χρησιμοποιείται από το Συμβούλιο των Φρουρών και τους ανώτατους ιερωμένους για να επικυρώσουν νέους νόμους ή να προσαρμόσουν τη Σαρία στις σύγχρονες ανάγκες.
- Κιγιάς (Qiyas): είναι η μέθοδος της αναλογικής σκέψης που χρησιμοποιούν οι νομομαθείς για να επιλύσουν ζητήματα που δεν αναφέρονται ρητά στο Κοράνι ή τη Σούννα.
Bασικές πτυχές του Νόμου της Σαρία στο Ιράν
Νομικό Σύστημα: Το σύνταγμα του 1979 απαιτεί όλοι οι νόμοι, αστικοί και ποινικοί, να βασίζονται σε ισλαμικά κριτήρια, δηλαδή το Κοράνι και τα λεγόμενα του προφήτη Μωάμεθ, θέτοντας τη δικαστική εξουσία υπό την επιρροή της ανώτατης κληρικής εξουσίας.
Δικαιώματα των Γυναικών και Ανδρική Κηδεμονία: Οι γυναίκες βρίσκονται υπό τη νόμιμη εξουσία ενός άνδρα συγγενή (πατέρα ή σύζυγο), απαιτώντας άδεια για δραστηριότητες όπως ταξίδια στο εξωτερικό και ακόμα συναίνεση για να παντρευτούν.
Επιβολή της μαντήλας: Η αυστηρή επιβολή της χιτζάμπ επιβάλλεται μέσω κρατικής επιτήρησης. Αντί για την παλιά “Αστυνομία Ηθών” που περιπολούσε στους δρόμους, το κράτος χρησιμοποιεί πλέον πιο ψηφιακές μεθόδους όπως: Κάμερες με τεχνολογία αναγνώρισης προσώπου σε δημόσιους χώρους και μετρό για τον εντοπισμό γυναικών χωρίς μαντίλα. Οι ποινές αν μια γυναίκα δεν φορεί μαντήλα δημόσια είναι πολύ αυστηρές και συμπεριλαμβάνουν: υψηλά πρόστιμα που αφαιρούνται απευθείας από τον τραπεζικό λογαριασμό της, κατάσχεση του αυτοκινήτου της, και σφράγιση επιχειρήσεων που επιτρέπουν είσοδο γυναικών χωρίς μαντήλα.
Οικογενειακό και Ποινικό Δίκαιο: Οι άνδρες μπορούν να έχουν έως και τέσσερις μόνιμες συζύγους και απεριόριστους προσωρινούς γάμους, ενώ η επιμέλεια των παιδιών δίνεται κυρίως στον πατέρα. Οι ποινικές κυρώσεις, όπως η σωματική τιμωρία, βασίζονται σε τιμωρίες hudud.
Κληρονομιά: Κατά κανόνα, ο γιος κληρονομεί διπλάσιο μερίδιο από την κόρη. Αντίστοιχα, οι άνδρες συγγενείς έχουν προτεραιότητα και μεγαλύτερα ποσοστά σε σχέση με τις γυναίκες του ίδιου βαθμού συγγένειας. Ο σύζυγος κληρονομεί το 1/4 της περιουσίας της γυναίκας του, ενώ η σύζυγος κληρονομεί μόνο το 1/8 της περιουσίας του άνδρα της. Αν υπάρχουν περισσότερες από μία σύζυγοι, μοιράζονται αυτό το 1/8. Και τέλος, ένας μη μουσουλμάνος δεν μπορεί να κληρονομήσει τίποτα από μουσουλμάνο συγγενή του στο Ιράν.
Απάνθρωπες Ποινές και Τιμωρίες του Νόμου της Σαρίας
Το Hudud (αραβικά: حدود, «όρια» ή «σύνορα») αναφέρεται σε υποχρεωτικές τιμωρίες στο ισλαμικό δίκαιο για συγκεκριμένα, σοβαρά εγκλήματα που θεωρούνται παραβιάσεις των «δικαιωμάτων του Θεού». Αυτά τα εγκλήματα συμπεριλαμβλανουν:
- Την κατανάλωση αλκοόλ.
- Sariqa: οποιαδήποτε μορφή κλοπής.
- Hiraba ή Moharebeh: μεταφράζονται ως «Πόλεμος κατά του Θεού» αναφέρονται στην τρομοκρατία ή σοβαρή διατάραξη της δημόσιας τάξης και επανάσταση κατά του καθεστώτος
- Ζina: αναφέρεται στη μοιχεία, την παράνομη σεξουαλική επαφή όπως η ομοφυλοφιλία κι ακόμα και το το προκλητικό βλέμμα είναι παράνομο.
- Ridda:αναφέρεται στην αποστασία από το ισλάμ, την αλλαγή πίστης.
Οι ποινές θεωρούνται «θεϊκές» βάση του Κορανίου και συχνά οι τιμωρίες για τις παραπάνω παραβάσεις είνα σωματικές και δημόσιες. Συμπεριλαμβάνουν: Θανατική ποινή, Ακρωτηριασμό, Μαστίγωση, Λιθοβολισμό και Εξορία.
Στο Ιράν, ο ποινικός κώδικας προβλέπει αυστηρά αυτές τις ποινές, αν και η απόδειξη του εγκλήματος είναι νομικά δύσκολη. Απαιτούνται είτε ομολογία του κατηγορουμένου χωρίς καμία πίεση, είτε μαρτυρία τεσσάρων ανδρών που είδαν την πράξη αυτοπροσώπως.
Οι ποινές που επιφέρει το «αμάρτημα» της Ζina, διαφέρουν ανάλογα με την οικογενειακή κατάσταση του παραβάτη. Για ανύμφευτους, συνήθως προβλέπεται η ποινή των 100 μαστιγώσεων, ενώ για έγγαμους, η παραδοσιακή ποινή είναι ο θάνατος μέσω λιθοβολισμού (Rajm). Το Νοέμβριο του 2023 μια γυναίκα που εργαζόταν ως εκπαιδεύτρια σε γυμναστήριο γυναικών καταδικάστηκε σε θάνατο για μοιχεία. Η υπόθεση ξεκίνησε όταν ο σύζυγός της την εντόπισε μέσω καμερών ασφαλείας στο σπίτι τους με άλλο άνδρα (www.rferl.org).
Η κατηγορία «Πόλεμος κατά του Θεού» χρησιμοποιείται συστηματικά για να δικαιολογήσει τη θανατική ποινή σε περιπτώσεις ένοπλης αντίστασης ή ακόμα και για πράξεις σαμποτάζ (π.χ. πυρπόληση δημόσιων κτιρίων) κατά τη διάρκεια αναταραχών. Στις 9 Ιανουαρίου 2026, οι ιρανικές αρχές προχώρησαν στην εκτέλεση 13 κρατουμένων σε διάφορες φυλακές της χώρας (όπως στο Karaj και το Ahvaz). Ορισμένοι από αυτούς είχαν καταδικαστεί με την κατηγορία του Moharebeh, η οποία επισύρει τη θανατική ποινή ως σταθερή τιμωρία Hudud.
Άλλες χώρες που επιβάλλουν τον Νόμο της Σαρίας
Δεν υπάρχει καμία χώρα στον κόσμο που να εφαρμόζει τον νόμο της Σαρία με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, καθώς η ερμηνεία του διαφέρει ανάλογα με το δόγμα του Μουσουλμανισμού (Σουνίτες ή Σιίτες) και την τοπική παράδοση. Ωστόσο, οι χώρες όπου η Σαρίααποτελεί την αποκλειστική ή κυρίαρχη πηγή δικαίου (αστικού και ποινικού) είναι οι εξής:
- Αφγανιστάν (υπό τους Ταλιμπάν): Μετά το 2021, εφαρμόζεται η πιο αυστηρή και φονταμενταλιστική ερμηνεία της Σαρίας παγκοσμίως, με πλήρη κατάργηση των δυτικών νομικών προτύπων. Πρόσφατα οι γυναίκες έχασαν το δικαίωμα στην εκπάιδευση.
- Σαουδική Αραβία: Το Σύνταγμα της χώρας είναι το ίδιο το Κοράνι. Αν και τα τελευταία χρόνια (υπό τον Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν) έχουν γίνει μεταρρυθμίσεις για τον εκσυγχρονισμό του συστήματος, η Σαρία παραμένει η βάση του δικαστικού συστήματος. Στο άρθρο Ο εφιάλτης να γεννηθείς γυναίκα στη Σαουδική Αραβία αναφέρω μερικές μεταρρυθμίσεις που συμβάλουν στην πρόοδο των δικαιωμάτων των γυναικών.
- Μπρουνέι: Το 2014 και το 2019 εισήγαγε έναν εξαιρετικά αυστηρό ποινικό κώδικα Σαρίας που περιλαμβάνει σωματικές ποινές (μαστίγωση, ακρωτηριασμό) και για μη μουσουλμάνους σε ορισμένες περιπτώσεις.
- Σομαλία: Σύμφωνα με το Προσωρινό Σύνταγμα του 2012, κανένας νόμος δεν μπορεί να ψηφιστεί αν δεν είναι σύμφωνος με τις γενικές αρχές της Σαρίας.
Επίσης, πολλές χώρες χρησιμοποιούν τη Σαρία μόνο για το Οικογενειακό Δίκαιο (γάμοι, διαζύγια, κληρονομιές), ενώ για τα ποινικά αδικήματα έχουν δυτικού τύπου κώδικες:
- Αίγυπτος, Ιορδανία, Μαρόκο: Η Σαρία είναι η κύρια πηγή νομοθεσίας, αλλά το σύστημα είναι επηρεασμένο από το γαλλικό δίκαιο.
- Νιγηρία: Η Σαρία εφαρμόζεται πλήρως μόνο σε 12 βόρειες πολιτείες της χώρας, ενώ στον νότο ισχύει το κοσμικό δίκαιο.
- Πακιστάν: Έχει ένα μείγμα αγγλικού δικαίου και ισλαμικών νόμων, με ειδικά “δικαστήρια Σαρίας” που ελέγχουν τη συμβατότητα των νόμων.
Ο Νόμος της Σαρίας είναι απάνθρωπος και δεν πρέπει να έχει θέση σε καμία κυβέρνηση στο κόσμο. Πολλές Διεθνές Οργανώσεις καταδικάζουν την εφαρμογή του Νόμου της Σαρίας, όπως οι Equality Now και το One Law for All. Ενώ η Amnesty International, παρόλο που δεν τάσσεται κατά του Ισλάμ ως θρησκείας, καταδικάζει συστηματικά τις ποινές Hudud, όπως τημαστίγωση και τους νόμους περί υποχρεωτικού χιτζάμπ ως κατάφωρες παραβιάσεις των δικαιωμάτων της γυναίκας.
Στo άρθρο Τρομοκρατικές Οργανώσεις και Ισλάμ, έχω αναφέρει πως το Κοράνι παρερμηνεύεται και ενθαρρύνει τη βια.
