Το κίνημα De Stijl ή αλλίως Νεοπλαστικισμός, γεννήθηκε στην Ολλανδία και υιοθέτησε μια αφηρημένη, λιτή αισθητική, επικεντρωμένη σε βασικά οπτικά στοιχεία, όπως οι γεωμετρικές μορφές και τα βασικά χρώματα. Με επικεφαλής τους ζωγράφους Theo van Doesburg και Piet Mondrian, οι καλλιτέχνες του De Stijl εφάρμοσαν το στυλ τους σε μια πληθώρα μέσων στις καλές και εφαρμοσμένες τέχνες και όχι μόνο. Ο Vilmos Huszár υπήρξε επίσης συνιδρυτής του κινήματος αλλά έφυγε επίσημα από το De Stijl το 1923 μετά από δημιουργικές διαφωνίες, ενώ οι δύο προαναφερόμενοι καλλιτέχνες το υποστήριξαν μέχρι το τέλους. 

Όπως και άλλα πρωτοποριακά κινήματα της εποχής, το De Stijl, που σημαίνει «το στυλ» στα ολλανδικά, αναδύθηκε σε μεγάλο βαθμό ως απάντηση στις φρικαλεότητες του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και στην επιθυμία να αναδιαμορφωθεί η κοινωνία μετά τον πόλεμο. Θεωρώντας την τέχνη ως μέσο κοινωνικής και πνευματικής λύτρωσης, τα μέλη του De Stijl ασπάστηκαν ένα ουτοπικό όραμα για την τέχνη και τις μεταμορφωτικές της δυνατότητες. Τα μέλη προωθούσαν τις καινοτόμες ιδέες τους στο ομώνυμο περιοδικό  De Stijl. 

Οι καλλιτέχνες του De Stijl έστρεψαν την προσοχή τους όχι μόνο στα μέσα καλών τεχνών, όπως η ζωγραφική, η γλυπτική, αλλά και σε όλες σχεδόν τις άλλες μορφές τέχνης, συμπεριλαμβανομένου του βιομηχανικού σχεδιασμού, της τυπογραφίας, ακόμη και της λογοτεχνίας και της μουσικής. Η επιρροή του De Stijl έγινε ίσως πιο αισθητή στον τομέα της αρχιτεκτονικής, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη του Διεθνούς Στυλ των δεκαετιών του 1920 και του 1930.

Διάσημα Έργα Τέχνης του Νεοπλαστικισμού:

1.    Red Blue Chair (1923) του Gerrit Rietveld


Ο Gerard Rietveld (1888 – 1964)  ήταν Ολλανδός αρχιτέκτονας και κατασκευαστής επίπλων. Ο Rietveld μέσω των σπουδών του εξοικειώθηκε με διάφορους ιδρυτές του κινήματος De Stijl. Το 1919 έγινε και ο ίδιος μέλος της ομάδας, αφότου το προηγούμενο έτος (1918) είχε δημιουργήσει και παρουσιάσει στο περιοδικό De Stijl, το έργο του Red Blue Chair (Κόκκινη και Μπλε Καρέκλα) κερδίζοντας τις εντυπώσεις σαν μια από τις εικόνες του νέου στιλ εσωτερικών χώρων. Ήταν το πρώτο αντικείμενο που παρήχθη για να εκθέσει τις καλλιτεχνικές αρχές του De Stijl, αλλά και που σημείωσε μια ριζική αλλαγή στην αρχιτεκτονική θεωρία και στο σχέδιο επίπλων.

Σήμερα η καρέκλα βρίσκεται στη συλλογή του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης.

2. Rietveld Schröder House (1924) του Gerrit Rietveld

Ο Rietveld το 1924 σχεδίασε την οικία Schröder στην Ουτρέχτη ως κατοικία για την Truus Schröder-Schräder,Ολλανδή κοσμική με την οποία και συνεργάστηκε. Η ίδια ζήτησε ένα σπίτι “χωρίς τοίχους”. Η διώροφη κατοικία είναι κτισμένη σε μια σειρά κατοικιών με τα οποία όμως δεν έχει καμία αρχιτεκτονική συνάφεια. Οι προσόψεις του αποτελούνται από ένα κολάζ επιφανειών και γραμμών που του επιτρέπουν να έχει πολλά μπαλκόνια. Όπως και η κόκκινη και μπλε καρέκλα, κάθε σύνθετο μέρος έχει τη δική του μορφή, θέση και χρώμα.

Στο εσωτερικό δεν υπάρχει κάποια στατική διευθέτηση των χώρων αλλά μία δυναμική και ευμετάβλητη ανοικτή ζώνη. Οι χώροι είναι δυνατό να αλλάξουν μορφή μέσω μετακινούμενων πάνελ.

Η Truus Schröder-Schräder κατοικούσε στο σπίτι μέχρι τον θάνατό της το 1985. Από τότε, το σπίτι ανακαινίστηκε και σήμερα λειτουργεί ως μουσείο. Το 2000 συμπεριλήφθηκε στον κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO ως το μοναδικό κτίριο σχεδιασμένο σύμφωνα με τις αρχές του κινήματος De Stijl.

3. Rhythm of a Russian Dance (1918) του Theo van Doesburg

Χρονολογούμενο από την αρχή της καριέρας του Theo van Doesburg (1883-1931) το Rhythm of Russian Dance (Ρυθμός του Ρώσικου Χωρού) καταδεικνύει την προθυμία του καλλιτέχνη να τροποποιήσει τις ιδέες του σχετικά με την αισθητική του De Stijl.

Χρησιμοποιώντας μόνο ορθογώνια και απλά χρώματα, ο Doesburg ζωγραφίζει με το νεοαναπτυγμένο στυλ του, De Stijl, το οποίο αποτελεί παράδειγμα αφηρημένου στυλ. Τα ορθογώνια φαίνονται να είναι πρόχειρα σκιαγραφημένα χωρίς τη χρήση χάρακα, αλλά ζωγραφισμένα με προσοχή. Ο Doesburg χρησιμοποιεί μόνο βασικά χρώματα στο έργο του, προκειμένου να επιτρέψει στο έργο να είναι στην απλούστερη μορφή του.

Όταν ο Doesburg ίδρυσε το κίνημα De Stijl, ήθελε να αποδομήσει τη ζωγραφική στα απλά σχήματα και χρώματα. Ο «Ρυθμός ενός Ρωσικού Χορού» αντανακλά αυτό το ιδανικό. Σε μια σειρά από πρόχειρες αναλύσεις, ο Doesburg κατάφερε να απλοποιήσει τη μορφή στο βασικό επίπεδο. Μειώνοντας τους πίνακες στο απλούστερο επίπεδο, ο Doesburg προσπαθεί να αφαιρέσει την τέχνη από το ελιτίστικο ανάστημα και να ξεφύγει από τις παλιομοδίτικες μορφές τέχνης, όπως η νεκρή φύση και τα πορτρέτα.

Ο πίνακας βρίσκεται στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέα Υόρκης. 

4. Aubette Building Redesign (1927) τους Theo van Doesburg, Sophie Taeuber-Arp & Hans Arp

 

Το 1926, ο van Doesburg, μαζί με τους καλλιτέχνες Jean Arp και Sophie Taeuber, έλαβε την εντολή να ανακαινίσουν το εσωτερικό του L’Aubette,  ένα ιστορικό κτίριο στην Place Kléber στο Στρασβούργο της Γαλλίας. Το κτίριο κατασκευάστηκε μέσα του 18ου αιώνα και οι καλλιτέχνες έπρεπε να δημιουργήσουν το Café Aubette, ένα μεγάλο εστιατόριο με κινηματογράφο και αίθουσες χορού. 

Ο ζωγράφος και αρχιτέκτονας, van Doesburg χρησιμοποίησε αυτό το έργο για να εξερευνήσει τη θεωρία του Elementarism (Ελεμενταρισμός ή Στοιχειωματισμός), η οποία βασίστηκε στις έννοιες του Νεοπλαστικισμού που ανέπτυξε το κίνημα de Stijl. Σε αντίθεση με τον συνιδρητή του Piet Mondrian που επέμενε αποκλειστικά σε οριζόντιες και κατακόρυφες γραμμές, ο van Doesburgb εισήγαγε τη διαγώνιο γραμμή. Η σύνθεση δεν συνγκεντρώνεται στο κέντρο αλλά απεκτείνεται προς τα άκρα και την περιφέρεια του έργου. 

Τα σχέδια του Van Doesburg για τους εσωτερικούς τοίχους του Café Aubette βασίστηκαν σε ένα πλέγμα κυρίως γκρι επιπέδων, με ζωντανά πάνελ σε βασικά χρώματα. Συνδυάζοντας την αρχιτεκτονική και το design με τη ζωγραφική, ο van Doesburg σχεδίασε επίσης τασάκια για το Café Aubette, ακόμη και τα γράμματα που χρησιμοποιήθηκαν για την πρόσοψη με νέον φωτισμό και άλλες πινακίδες.

5. Composition with Large Red Plane, Yellow, Black, Gray, and Blue (1921) του Piet Mondrian

Τη δεκαετία του 1920, ο Piet Mondrian (Πητ Μοντριάν) άρχισε να δημιουργεί τους αφηρημένους πίνακες του για τους οποίους είναι περισσότερο γνωστός. Περιόρισε την παλέτα του σε λευκό, μαύρο, γκρι και τα τρία βασικά χρώματα, με τη σύνθεση να κατασκευάζεται από παχιές, μαύρες οριζόντιες και κάθετες γραμμές που οριοθετούσαν τα περιγράμματα των διαφόρων ορθογωνίων χρώματος ή αποθέματος. Η σύνθεση είναι ασύμμετρη, όπως σε όλους τους ώριμους πίνακές του, με ένα μεγάλο κυρίαρχο μπλοκ χρώματος, εδώ κόκκινο, που εξισορροπείται από την κατανομή των μικρότερων μπλοκ κίτρινου, μπλε γκρι και λευκού γύρω του. Αυτό το στυλ έχει χρησιμοποιηθεί από πολλούς καλλιτέχνες και σχεδιαστές σε όλες τις πτυχές του πολιτισμού από τη δεκαετία του 1920.

Βρίσκεται στο Μουσείο Kunstmuseum Den Haag στην Χάγη της Ολλανδίας.