Ο Έντβαρντ Μουνκ (1863 – 1944) ήταν Νορβηγός καλλιτέχνης, γνωστός για τον Εξπρεσιονιστικό και Συμβολιστικό του στυλ. Απεικόνιζε εσωτερικά συναισθήματα και ψυχολογικές καταστάσεις, όπως άγχος, αγάπη και απομόνωση χρησιμοποιώντας έντονα χρώματα και παραμορφωμένες μορφές.
Το έργο του «Η Κραυγή» του 1893 έχει γίνει μια από τις πιο εμβληματικές και αναγνωρισμένες εικόνες σε όλη τη δυτική τέχνη. Σπουδάζοντας στη Βασιλική Σχολή Τέχνης και Σχεδιασμού στην Κριστιάνια (πρώην Όσλο), ο Μουνκ άρχισε να ζει μια μποέμικη ζωή υπό την επιρροή του συγγραφέα Hans Jæger, ο οποίος τον παρότρυνε να ζωγραφίσει τη δική του συναισθηματική και ψυχολογική κατάσταση.
Ο Έντβαρντ Μουνκ γεννήθηκε το 1863 σε ένα αγρόκτημα στο χωριό Ådalsbruk, της Νορβηγίας. Ο πατέρας του ήταν γιατρός και είχε τέσσερα αδέλφια. Η οικογένεια μετακόμισε στο Όσλο (τότε ονομαζόταν Χριστιανία και μετονομάστηκε σε Κριστιάνια το 1877) το 1864, όταν ο πατέρας του διορίστηκε ιατρικός υπάλληλος στο Φρούριο Άκερσχους. Το 1868, η μητέρα του Έντβαρντ πέθανε από φυματίωση και αργότερα και μία από τις αδελφές του, σε ηλικεία 15 ετών. Τα αδέλφια Μουνκ μεγάλωσαν με τον πατέρα τους και τη θεία τους Κάρεν. Ο στρατιωτικός μισθός του πατέρας του ήταν πολύ χαμηλός και ζούσαν σε διαρκή φτώχεια. Μετακόμιζαν από το ένα φθηνό διαμέρισμα στο άλλο.
Ο Έντβαρντ ήταν πολύ φιλάσθενος σαν παιδί και τα πρώτα σχέδια και οι ακουαρέλες του απεικόνιζαν εσωτερικούς χώρους και μεμονωμένα αντικείμενα, όπως μπουκάλια φαρμάκων και εργαλεία, καθώς και μερικά τοπία. Μέχρι την εφηβεία του, η τέχνη κυριαρχούσε στα ενδιαφέροντα του.
Λόγω των προβλημάτων ψυχικής υγείας της αδερφής του, Λόρα και εν μέρει λόγω των τότε επικρατουσών πεποιθήσεων περί κληρονομικής παραφροσύνης, ο Έντβαρντ εξέφραζε συχνά τον φόβο του ότι θα τρελαινόταν. Οι κριτικοί τέχνης τον κατηγόρησαν για παραφροσύνη, χρησιμοποιώντας αυτόν τον όρο με καθαρά καταχρηστική έννοια. Όταν ο πίνακάς του «The Sick Child» παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Όσλο το 1886, ο Γκούσταβ Βέντζελ και άλλοι Ρεαλιστές τον κατηγόρησαν ότι ήταν «τρελός». Ένας άλλος κριτικός, ο Γιόχαν Σάρφενμπεργκ, δήλωσε ότι επειδή ο Μουνκ προερχόταν από μια «τρελή οικογένεια», η τέχνη του ήταν επίσης «τρελή». Αργότερα στη ζωή του, διαγνώστηκε με διπολική διαταραχή, κατάθλιψη και σχιζοφρένεια. Ο Μουνκ επέδειξε επίσης αλκοολισμό, ένα χαρακτηριστικό που συχνά συνδέεται με την παρορμητικότητα στην Ολοκληρωμένη Προσωπική Διαταραχή (ΟΔΔ).
Το 1879, ο Μουνκ εγγράφηκε σε τεχνική σχολή για να σπουδάσει μηχανικός, όπου διέπρεψε στη φυσική, τη χημεία και τα μαθηματικά. Έμαθε σχέδιο σε κλίμακα και προοπτική, αλλά οι συχνές ασθένειες διέκοψαν τις σπουδές του. Την επόμενη χρονιά, προς μεγάλη απογοήτευση του πατέρα του, ο Μουνκ έφυγε από το κολέγιο αποφασισμένος να γίνει ζωγράφος. Το 1881, ο Μουνκ εγγράφηκε στη Βασιλική Σχολή Τέχνης και Σχεδιασμού της Κριστιάνια. Το 1883 συμμετείχε στην πρώτη του δημόσια έκθεση και μοιράστηκε ένα στούντιο με άλλους μαθητές. Οι γυμνοί πίνακες του Μουνκ από αυτή την περίοδο σώζονται μόνο σε σκίτσα, εκτός από το «Standing Nude».
Κατά τη διάρκεια αυτών των πρώτων χρόνων, πειραματίστηκε με πολλά στυλ, συμπεριλαμβανομένου του Νατουραλισμού και του Ιμπρεσιονισμού. Πολλές από αυτές τις προσπάθειες του προκάλεσαν δυσμενή κριτική από τον τύπο και του απέφεραν συνεχείς επιπλήξεις από τον πατέρα του. Ο Μουνκ ήταν επηρεασμένος από τους Μποέμ και της φιλοσοφία του Hans Jæger, τον τοπικό μηδενιστή που ζούσε σύμφωνα με τον κώδικα «το πάθος για την καταστροφή είναι επίσης ένα δημιουργικό πάθος» και που υποστήριζε την αυτοκτονία ως τον απόλυτο δρόμο προς την ελευθερία.
Το 1889, ο Μουνκ παρουσίασε την πρώτη του ατομική έκθεση, όπου η αναγνώριση που έλαβε οδήγησε σε μια διετή κρατική υποτροφία για σπουδές στο Παρίσι υπό τον Γάλλο ζωγράφο Λεόν Μπονά. Ο Μουνκ έφτασε στο Παρίσι κατά τη διάρκεια των εορτασμών της Παγκόσμιας Έκθεσης του 1889. Ο πίνακάς του «Morning» (1884) εκτέθηκε στο νορβηγικό περίπτερο.
Ο Μουνκ πειραματίστηκε με τις εκτυπώσεις ως μέσο για να δημιουργήσει γραφικές εκδοχές των έργων του. Το 1896 δημιούργησε τις πρώτες του ξυλογραφίες και μαζί με τον Νορβηγό Μοντερνιστή καλλιτέχνη Nikolai Astrup, ο Μουνκ θεωρείται σήμερα πρωτοπόρος του ξυλογραφικού μέσου στη Νορβηγία. Επίσης, ο Μουνκ ήταν ιδιαίτερα δραστήριος στους τομείς των γραφικών τεχνών και της χαρακτικής. Ξεκινώντας από το 1894, ξεκίνησε να χαράζει απευθείας πάνω σε χαλκό και, σε μεγάλο βαθμό αυτοδίδακτος και χωρίς επίσημη εκπαίδευση, δημιούργησε πολλά αριστουργήματα σε αυτό το μέσο.
Τον Δεκέμβριο του 1889 πέθανε ο πατέρας του και επέστρεψε σπίτι για να αναλάβει την οικονομική ευθύνη για την οικογένειά του. Ο θάνατος του πατέρα του τον κατέθλιψε και τον βασάνιζαν αυτοκτονικές σκέψεις. Οι πίνακες του Μουνκ της επόμενης χρονιάς περιελάμβαναν σκιώδεις σκηνές. Μέχρι το 1892, ο Μουνκ είχε διαμορφώσει το δικό του χαρακτηριστικό και πρωτότυπο συνθετικό στυλ, όπως φαίνεται στο έργο του «Melancholy» (1892), στο οποίο το χρώμα είναι το συμβολικό στοιχείο.
Το 1892, η Ένωση Καλλιτεχνών του Βερολίνου, κάλεσε τον Μουνκ να εκθέσει στην έκθεσή της τον Νοέμβριο. Ωστόσο, οι πίνακές του προκάλεσαν έντονη διαμάχη και μετά από μία εβδομάδα η έκθεση έκλεισε. Στο Βερολίνο, ο Μουνκ συμμετείχε σε έναν διεθνή κύκλο συγγραφέων, καλλιτεχνών και κριτικών, συμπεριλαμβανομένου του Σουηδού δραματουργού και κορυφαίου διανοούμενου August Strindberg, τον οποίο ζωγράφισε το 1892. Γνώρισε επίσης τον Δανό συγγραφέα και ζωγράφο Holger Drachmann , τον οποίο ζωγράφισε το 1898.
Στο έργο του «Death Bed» (1895), φαίνεται η τεχνική με αραιωμένες σταγόνες μπογιάς που χρησιμοποιούσε σε πολλούς πίνακες του. Το εφέ αυτό υιοθετήθηκε αργότερα από πολλούς καλλιτέχνες.
Η «Ζωφόρος της Ζωής» είναι μια θεματική σειρά πινάκων που δημιούργησε ο Μουνκ μεταξύ 1893 και 1918. Εξερευνά τα συναισθηματικά στάδια της σύγχρονης ύπαρξης, τον έρωτα, το άγχος, την ασθένεια και τον θάνατο με εμβληματικά έργα όπως η πασίγνωστη «Κραυγή» (1893).
«The Scream»
Ο πίνακας «Κραυγή» είναι αναμφισβήτητα το πιο διάσημο έργο του Μουνκ και ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους πίνακες παγκόσμια. Έχει ερμηνευτεί ευρέως ως η απεικόνιση του παγκόσμιου άγχους του σύγχρονου ανθρώπου.
Εμπνεύστηκε την «Κραυγή» καθώς περπατούσε στο ηλιοβασίλεμα στην Κριστιάνια, όταν «άκουσε την τεράστια, άπειρη κραυγή της φύσης», όπως το περιέγραψε ο ίδιος ο Μουνκ. Το αγωνιώδες πρόσωπο του πίνακα ταυτίζεται ευρέως με την αγωνία του σύγχρονου ανθρώπου. Με αυτόν τον πίνακα, ο Μουνκ πέτυχε τον δηλωμένο στόχο του για «τη μελέτη της ψυχής, δηλαδή τη μελέτη του εαυτού μου».
Η Κραυγή υπάρχει σε τέσσερις εκδοχές: δύο παστέλ (1893 και 1895) και δύο πίνακες (1893 και 1910). Υπάρχουν επίσης αρκετές λιθογραφίες της Κραυγής (1895 και αργότερα). Το παστέλ του 1895 πουλήθηκε σε δημοπρασία στις 2 Μαΐου 2012 για 119.922.500 δολάρια ΗΠΑ.
Ο Μουνκ δύσκολα αποχωριζόταν τα πρωτότυπα έργα του γι’ αυτό βρήκε τη λύση στις γραφικές τέχνες. Πολλά έργα του υπάρχουν σε εναλακτικές μορφές τέχνης και σε πολλές εκδοχές.
Το απόγευμα της 19ης Δεκεμβρίου 1943, μια πυρκαγιά σε ένα κατάστημα πυρομαχικών πυροδότησε μια σειρά εκρήξεων στο Όσλο, σκοτώνοντας περίπου 115 άτομα και προκαλώντας σοβαρές ζημιές σε 400 κτίρια. Ο Μουνκ, του οποίου το σπίτι υπέστη μερικώς ζημιές από τις εκρήξεις, είδε πώς η πυρκαγιά που προέκυψε φώτισε ασυνήθιστα τον νυχτερινό ουρανό, τον οποίο απεικόνισε στον πίνακά του με τίτλο «Έκρηξη». Ο 80χρονος τότε καλλιτέχνης υπέκυψε σε αναπνευστική ασθένεια, η οποία οδήγησε στον θάνατό του στις 23 Ιανουαρίου 1944 στο σπίτι του.
Tα έργα του κληροδοτήθηκαν στην πόλη του Όσλο, η οποία έχτισε το Μουσείο Μουνκ που ιδρύθηκε το 1963. Το μουσείο διαθέτει μια συλλογή περίπου 1.100 πινάκων ζωγραφικής, 4.500 σχεδίων και 18.000 χαρακτικών, την ευρύτερη συλλογή έργων του Έντβαρτ Μουνκ στον κόσμο.
Μπορείς να δεις και άλλα έργα του Edvard Munch από την επίσημη ιστοσελίδα του: www.edvardmunch.org
