Η Κύπρος υπήρξε στην αρχαιότητα ένα σημαντικό πνευματικό κέντρο, γεννώντας φιλοσόφους που επηρέασαν τη σκέψη του ελληνικού και ρωμαϊκού κόσμου. Ειδικά η αρχαία πόλη Κίτιον ανέδειξε τους περισσότερους φιλοσόφους, καθώς υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα λιμάνια της Ανατολικής Μεσογείου και χάρη στην πολυπολιτισμικότητα της, δημιουργήθηκε ένα περιβάλλον ανοιχτό σε νέες ιδέες. Οι Κύπριοι φιλοσόφοι ταξίδευαν συχνά στην Αθήνα όπου επηρεάστηκε το έργο τους. 

Αρχαίοι Φιλόσοφοι από την Κύπρο:

1. Ζήνων ο Κιτιεύς

Ο Ζήνων ο Κιτιεύς, ο πιο σημαντικός Κύπριος φιλόσοφος έζησε μεταξύ του 334 π.Χ. και 262 π.Χ. Ήταν ο ιδρυτής της Στωικής φιλοσοφίας, ενός από τα πιο επιδραστικά ρεύματα της ελληνιστικής και ρωμαϊκής αρχαιότητας. Γεννήθηκε στο Κίτιον της Κύπρου, τη σημερινή Λάρνακα. 
 
Ο Μνασέας ο Κιτιεύς, ήταν ο πατέρας του Ζήνων και επρόκειτο για πλούσιο έμπορο, όπως αναφέρεται από τους αρχαίους συγγραφείς Διογένη Λαέρτιο και Παυσανία. Λόγω των επαγγελματικών του δραστηριοτήτων, ο Μνασέας ταξίδευε πολύ συχνά στην Αθήνα. Χάρη σε αυτόν ο γιός του, Ζήνων απέκτησε μια σπουδαία φιλοσοφική βάση. Ο Ζήνων ακόλουθώντας τα χνάρια του πατέρα του ως έμπορος, και ένα ναυάγιο που υπέστηκε στην μεσόγειο τον οδήγησε στην Αθήνα. 
 
Γύρω στο 300 π.Χ., άρχισε να διδάσκει στην «Ποικίλη Στοά», μια δημόσια αγορά της Αθήνας.  Από το μέρος αυτό πήραν το όνομά τους οι μαθητές του, οι Στωικοί. Χώρισε τη φιλοσοφία σε τρία μέρη: τη Λογική, τη Φυσική και την Ηθική. Η διδασκαλία του βασιζόταν στην τέχνη του ευ ζην, στη λογική, την αρετή και την εσωτερική γαλήνη. Στο έργο του Πολιτεία, οραματίστηκε μια παγκόσμια κοινωνία όπου όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι, αδέλφια και πολίτες του ίδιου σύμπαντος. 
 
Γιατί το έργο του είναι σημαντικό; Ο Στωικισμός επηρέασε βαθιά τη δυτική φιλοσοφία και συνεχίζει μέχρι σήμερα να αποτελεί οδηγό για την ψυχική ανθεκτικότητα και τον αυτοέλεγχο.

2. Περσαίος ο Κιτιεύς

Ο Περσαίος ο Κιτιεύς (306 π.Χ. – 243 π.Χ.), γιος του Δημητρίου, ήταν ένας σημαντικός Στωικός φιλόσοφος από το Κίτιον, γνωστός ως ο πιο αγαπημένος και έμπιστος μαθητής του Ζήνων του Κιτιέως. Απασχόλησε τους αρχαίους ιστορικούς περισσότερο για την πολιτική και στρατιωτική του δράση παρά για το καθαρά θεωρητικό του έργο. 
 
Έζησε και στην αυλή του Αντίγονου Γονατά, όπου δίδαξε φιλοσοφία και συμμετείχε στην πολιτική ζωή. Δεν έχουν διασωθεί κείμενα του Περσαίου εκτός μερικά κομμάτια χάρη στον ιστοριογράφο της αρχαιότητας Διογένη τον Λαέρτιο, όπως τα: Περί βασιλείας και Θυέστης. 
 
Γιατί το έργο του είναι σημαντικό; Υποστήριζε ότι η φιλοσοφία πρέπει να εφαρμόζεται στην καθημερινότητα και στη δημόσια ζωή, όχι να μένει μόνο στη θεωρία.

3. Εύδημος ο Κύπριος

Ο Εύδημος ο Κύπριος (4ος αιώνας π.Χ.) ήταν πλατωνικός φιλόσοφος, στενός φίλος και συμφοιτητής του Αριστοτέλη στην Ακαδημία του Πλάτωνα. Θεωρείται ιστορικά ο αρχαιότερος καταγεγραμμένος Κύπριος φιλόσοφος που σπούδασε στις φιλοσοφικές σχολές των Αθηνών. Ο Εύδημος καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια της Κύπρου, αλλά αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το νησί ως πολιτικός εξόριστος. Δεν γνωρίζουμε πολλές λεπτομέρειες για τη ζωή του αλλά πέθανε το 354 π.Χ. σε μάχη στις Συρακούσες της Σικελίας. Τόσο φαίνεται ότι τον εκτιμούσε ο Αριστοτέλης, ώστε μετά τον θάνατό του τού αφιέρωσε το έργο (διάλογο) Περί Ψυχῆς. 

Ο Εύδημος ο Κύπριος δεν άφησε πίσω του δικά του γραπτά κείμενα ή ένα αυτόνομο φιλοσοφικό σύστημα. Ως εκ τούτου, η φιλοσοφία του ταυτίζεται απόλυτα με την πρώιμη Πλατωνική και Αριστοτελική παράδοση. Η φιλοσοφική του ταυτότητα και οι ιδέες που πρέσβευε διασώθηκαν μέσα από τον διάλογο που έγραψε ο Αριστοτέλης προς τιμήν του, με τίτλο «Εύδημος ή Περί Ψυχής».

 

 

4. Κλέαρχος ο Σολεύς

Ο Κλέαρχος ο Σολέας (4ος – 3ος αιώνας π.Χ.) ήταν ένας από τους πιο σημαντικούς και ενδιαφέροντες Περιπατητικούς φιλοσόφους (μαθητές του Αριστοτέλη) με καταγωγή από τους Σόλους της Κύπρου, σημερινή βόρεια ακτή της Μόρφου. Ήταν ένας κοσμογυρισμένος λόγιος, του οποίου τα γραπτά κάλυπταν μια τεράστια γκάμα θεμάτων, από τη φιλοσοφία και την ανατολική θρησκεία μέχρι τη βιολογία και τις λαϊκές παραδόσεις. Ασχολήθηκε με την ηθική, την εκπαίδευση και τη φιλοσοφία της ψυχής.

Ο Κλέαρχος ενδιαφερόταν ιδιαίτερα για τον πολιτισμό άλλων λαών και προσπαθούσε να συνδέσει την ελληνική σκέψη με την Ανατολή. Είχε τη θεωρία ότι οι θρησκευτικές και φιλοσοφικές παραδόσεις διαφόρων λαών συνδέονται. Υποστήριζε, για παράδειγμα, ότι οι Ινδοί Γυμνοσοφιστές (σοφοί) κατάγονταν από τους Μάγους της Περσίας, και ότι οι Ιουδαίοι ήταν απόγονοι των Ινδών φιλοσόφων. Επίσης, έγραψε έναν διάλογο όπου περιέγραφε πώς μια ψυχή μπορεί να αποχωριστεί προσωρινά το σώμα κατά τη διάρκεια του ύπνου με τη χρήση μιας «ψυχοελκυστικής ράβδου», προαναγγέλλοντας θεωρίες για τη μεταφυσική και τη συνείδηση.

 
Αν και τα έργα του δεν σώζονται ολόκληρα, γνωρίζουμε πολλούς τίτλους του μέσα από αναφορές μεταγενέστερων σοφιστών, όπως ο Αθήναιος. Έργα του είναι: Βίοι, Περί γρίφων, Γεργίθιος, Περί παροιμιών.

5. Φιλόλαος ο Κιτιεύς

Ο Φιλόλαος από το Κίτιον ήταν φιλόσοφος του 1ου αιώνα μ.Χ. Τις πληροφορίες γι’ αυτόν παρέχει ο συγγραφέας Φιλόστρατος στο έργο του Ἀπολλωνίου Βίος. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Ρωμαίου αυτοκράτορα Νέρωνα, ο Φιλόλαος ζούσε και δίδασκε στη Ρώμη. Όταν όμως ο Νέρων άρχισε να καταδιώκει άγρια τους φιλοσόφους, ο Φιλόλαος τρομοκρατήθηκε. Εγκατέλειψε εσπευσμένα την πόλη για να σώσει τη ζωή του, έτσι έμεινε στην ιστορία ως δειλός. 

Σε αντίθεση με άλλους φιλοσόφους της εποχής του, όπως ο Απολλώνιος ο Τυανέας ή οι Κυνικοί, ο Φιλόλαος δεν πίστευε στη φιλοσοφία του «μαρτυρίου». Για εκείνον, η φιλοσοφία ήταν μια πνευματική και επαγγελματική ενασχόληση, όχι ένας λόγος για να θυσιάσει κανείς τη ζωή του. 

6. Δημώναξ ο Κύπριος

Ο Δημώναξ γεννήθηκε στην Κύπρο τον 2ο αιώνα μ.Χ. και έγινε γνωστός για τον λιτό τρόπο ζωής και τη σατιρική του σκέψη. Ήταν ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της Κυνικής φιλοσοφίας. Έγινε γνωστός από ένα βίο του που έγραψε ο μαθητής του Λουκιανός, με τίτλο Δημώναξ. Ενώ αναφέρεται ως Κύπριος, ωστόσο είναι άγνωστο από ποιο μέρος της Κύπρου καταγόταν. Έζησε κυρίως στην Αθήνα. 

Ο Δημώναξ, παρά την αριστοκρατική του καταγωγή, απαρνήθηκε τα πλούτη για να ζήσει μια ασκητική ζωή αφοσιωμένη στην ελευθερία, την αρετή και την απλότητα. Δεν δημιούργησε δικό του φιλοσοφικό σύστημα, αλλά συνδύασε διδασκαλίες από σπουδαίους δασκάλους του, όπως ο Επίκτητος. Χαρακτηριστηκά της κοσμοθεωρίας του περιλαμβάνουν: Αποστροφή στα Υλικά Αγαθά και την Ηρεμία Πνέυματος.  

7. Βάκχιος Τρύφωνος

Γνωστός και ως Βάκχιος του Τρύφωνος ο Πάφιος, δηλαδή ο Βάκχιος, γιος του Τρύφωνα από την Πάφο, συμμεριζόταν την πλατωνική φιλοσοφία. Αν και λίγα στοιχεία σώζονται για τη ζωή του. Η μοναδική πηγή γι’ αυτόν που σώθηκε, είναι η αναφορά του ονόματός του σε επιγραφή που βρέθηκε στους Δελφούς. Με βάση τα ελάχιστα στοιχεία που έχουμε, μπορούμε να συμπεράνουμε τα εξής για το φιλοσοφικό του υπόβαθρο ήταν Πλατωνικός φιλόσοφος.