Ο Συμβολισμός ήταν ένα καλλιτεχνικό κίνημα στα τέλη του 19ου αιώνα, γαλλικής και βελγικής προέλευσης, στην ποίηση και σε άλλες τέχνες, που επιδίωκε να αναπαραστήσει συμβολικά τις απόλυτες αλήθειες μέσω της γλώσσας και των μεταφορικών εικόνων, κυρίως ως αντίδραση στον νατουραλισμό και τον ρεαλισμό.

Ο όρος συμβολισμός προέρχεται από τη λέξη «symbol» η οποία προέρχεται από τη λατινική λέξη symbolum, σύμβολο πίστης, και από τη λέξη symbolus, σύμβολο αναγνώρισης,

Ο Συμβολισμός στην τέχνη χρησιμοποιεί αντικείμενα, φιγούρες και χρώματα για να αναπαραστήσει αφηρημένες ιδέες και συναισθήματα. Μερικά από τα πιο διάσημα παραδείγματα περιλαμβάνουν: το αινιγματικό χαμόγελο της Μόνα Λίζα του Λεονάρντο ντα Βίντσι,  οι παραμορφωμένες φιγούρες της Γκουέρνικας του Πικάσο, που μεταφέρουν τις φρικαλεότητες του πολέμου, Η Επιμονή της Μνήμης του Σαλβαδόρ Νταλί, το οποίο χρησιμοποιεί λιωμένα ρολόγια για να αναπαραστήσει τη ρευστότητα του χρόνου και η Έναστρη Νύχτα του Βαν Γκογκ που απεικονίζει τη θέα από το παράθυρό του στο άσυλο.

Εμείς θα αναφερθούμε σε τρεις ιδιαίτερους πίνακες του Συμβολισμού που ίσως δεν είναι τόσο αναγνωρίσιμοι από το ευρύ κοινό. 

1. «Ο Δίας και η Σεμέλη» του Gustave Moreau

Ο Γάλλος ζωγράφος Γκυστάβ Μορώ (1826-1898) στον πίνακά του «Δία και Σεμέλη» του 1895, απεικονίζει σκηνή από την ελληνική μυθολογία, αυτήν του Δία της Σεμέλης. 

Συγκεγκριμένα, απεικονίζετα η θνητή Σεμέλη, μητέρας του θεού Διονύσου, και ο εραστής της Δίας, ο Θεός και Βασιλιάς του Ολύμπου. Η θεά Ήρα, σύζυγος του Δία, συμβούλεψε ύπουλα τη Σεμέλη να του ζητήσει να της εμφανιστεί σε όλη του τη θεϊκή λαμπρότητα. Αυτός το υποκύπτει στο θέλημα της και έτσι προκάλεσε τον βίαιο θάνατό της από τις θεϊκές βροντές και αστραπές του. Το συμβολικό μύνημα εδώ είναι η σχέση μεταξύ της ανθρωπότητας και του θείου που τελικά καταλήγει στον θάνατο.

Επίσης, το έργο συμβολίζει τις ανθρώπινες εμμονές και η μορφή του Δία υποδηλώνει κάποια απομόνωση του καλλιτέχνη, τα όνειρα και τις ιδέες του. Ως εκ τούτου συγκαταλέγεται στη λίστα με τα κορυφαία συμβολικά έργα τέχνης.

Ο πίνακας βρίσκεται σήμερα στο Gustave Moreau Museum (Μουσείο Γκυστάβ Μορώ) στο Παρίσι, μαζί με άλλα έργα του.

2. «Οι Τρεις Νύφες» του Jan Toorop

O Ολλανδός ζωγράφος Jan Toorop (1858-1928) δημιούργησε το έργο «Οι Τρεις Νύφες» μεταξύ 1892 με 1893 με πολλά σύμβολα σε δράση. Με τα λόγια του Toorop, τα σχέδιά του αφορούν μια επιλογή είτε για την «ύψιστη αφιέρωση και την υψηλότερη αποχή» είτε για μια «βαθιά σαρκική, ψευδή, υλική επιθυμία».

Η νεαρή γυναίκα στη μέση από την αθωότητά της, πρέπει να επιλέξει ανάμεσα στην πνευματική ζωή, που συμβολίζεται από τη γυναίκα που μοιάζει με Παναγία στα αριστερά, και τη γήινη, αισθησιακή ζωή της γυναίκας στα δεξιά, η οποία αντιπροσωπεύει το κακό με την έκφραση του προσώπου της και το κολιέ από κρανία στο στήθος της. Στο βάθος, μια χορωδία τραγουδά για τους κινδύνους και τις δυσκολίες που εξακολουθούν να περιμένουν τη νεαρή νύφη στη ζωή της.

«Οι Τρεις Νύφες» πρόκειται για σχέδιο σε χαρτί με κιμωλία, μολύβι και κάρβουνο και σήμερα βρίσκεται στο Μουσείο Kröller-Müller στο Otterlo της Ολλανδίας.

3. «Ο Κύκλωπας» του Odilon Redon

«Ο Κύκλωπας» είναι ένας πίνακας του Γάλλου ζωγράφου Οντιλόν Ρεντόν (1840-1916) που απεικονίζει τον μύθο του έρωτα του Κύκλωπα Πολύφημου για τη Ναϊάδα Γαλάτεια. Ζωγραφίστηκε με λάδι σε σανίδα, στη συνέχεια τοποθετήθηκε σε ξύλο και έχει χρονολογηθεί με ποικίλους τρόπους μεταξύ 1898 και 1914.

Στην ελληνική μυθολογία οι Ναϊάδες ήταν νύμφες των γλυκών νερών και ο Πολύφημος είναι ο μονόφθαλμος γίγαντας γιος του Ποσειδώνα και της Θοώσας στην ελληνική μυθολογία, ένας από τους Κύκλωπες που περιγράφονται στην Οδύσσεια του Ομήρου.Η Γαλάτεια απεικονίζεται να κοιμάται κάτω δεξιά, με το γυμνό σώμα της να σμίγει με την ανθισμένη πλαγιά του λόφου. Στο πάνω μισό του πίνακα, το κεφάλι και οι ώμοι του Πολύφημου υψώνονται πάνω την κορυφή του βουνού καθώς στρέφει το μάτι προς την κατεύθυνση της Ναϊάδας. Φαίνεται ότι ο Πολύφημος έχει κρυφτεί από τη νύμφη, από ντροπή  να αντιμετωπίσει άμεσα την «αβοήθητη» μορφή της. Αν και το όνομα που δίνεται στον πίνακα αναφέρεται στη μορφή του κλασικού μύθου, το θέμα μπορεί επίσης να φέρει νύξεις των μονόφθαλμων γιγάντων που κατοικούν στη λαογραφία της περιοχής της Ακουιτανίας όπου μεγάλωσε ο Redon.

Το έργο τώρα βρίσκεται στο Μουσείο Kröller-Müller στην Ολλανδία.