Στις 23 Απριλίου κάθε χρόνου είναι η Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου και Πνευματικών Δικαιωμάτων από την UNESCO. Για το 2026 έχει οριστεί η πόλη Ραμπάτ του Μαρόκου ως Παγκόσμια Πρωτεύουσα Βιβλίου για το 2026. Η πόλη επιλέχθηκε για τη δέσμευσή της στην προώθηση της λογοτεχνίας, στην ενίσχυση του γραμματισμού και στην καλλιέργεια μιας κουλτούρας ανάγνωσης. Η Ραμπάτ θα κατέχει αυτόν τον τίτλο για ένα έτος, μέχρι 22 Απριλίου του 2027.

Η Μαροκινή Λογοτεχνία

Η Mαροκινή Λογοτεχνία είναι μια ζωντανή, πολύγλωσση παράδοση που εκτείνεται σε αιώνες, διαμορφωμένη από τη μοναδική της θέση στο σταυροδρόμι της Αφρικής, της Ευρώπης και του αραβικού κόσμου. Περιλαμβάνει έργα στα αραβικά (τυπικά και μαροκινά/ Darija), γαλλικά, Tamazight (Ταμαζίγκτ: Βερβερικές γλώσσες της Βόρειας Αφρικής) και πιο πρόσφατα στα αγγλικά.

Η πρώιμη μαροκινή γραφή επικεντρώθηκε σε μεγάλο βαθμό σε θρησκευτικά κείμενα, σουφική ​​φιλοσοφία και ιστοριογραφία. Ο Ibn Battuta (1304–1377) ήταν Μαροκινός και Βέρβερος περιηγητής, γνωστός για τα μεγάλα ταξίδια του, καταγραφές των οποίων δημοσιεύθηκαν στο έργο του «Rihla» (δηλ. «Ταξίδι»), το οποίο περιέχει πολλές και ακριβείς πληροφορίες για τις χώρες που επισκέφθηκε. Αργότερα, η μετακίνηση λογίων μεταξύ Μαρόκου και Ισλαμικής Ισπανίας (al-Andalus) εμπλούτισε την τοπική ποίηση και τη νομική επιστήμη.

Ο 20ός αιώνας είδε μια στροφή προς το μυθιστόρημα και την κοινωνική κριτική, ιδιαίτερα την εποχή της ανεξαρτησίας το 1956. Πολλά σύγχρονα έργα, όπως αυτά του Abdelhak Serhane ασχολούνται με την περίοδο της πολιτικής βίας και της κρατικής καταστολής υπό τον Βασιλιά Χασάν Β’. Οι συγγραφείς συχνά αντιμετωπίζουν τη «δίγλωσση» φύση της μαροκινής ταυτότητας, επιλέγοντας μεταξύ των γαλλικών για διεθνή απήχηση ή των Αραβικών/ Ταμαζίγκτ για τοπική απήχηση.

Πάμε να γνωρίσουμε διάσημους συγγραφείς από το Μαρόκο:

Mohamed Choukri (1935 - 2003)

Ο Mohamed Choukri ήταν Μαροκινός συγγραφέας και μυθιστοριογράφος, γνωστός για την διεθνώς αναγνωρισμένη αυτοβιογραφία του «Γυμνό Ψωμί», η οποία περιγράφηκε από τον Αμερικανό θεατρικό συγγραφέα Τενεσί Γουίλιαμς ως «ένα αληθινό ντοκουμέντο ανθρώπινης απελπισίας, συγκλονιστικό στην αντίδρασή του». Έμαθε γραφή και ανάγνωση στην ηλικία των είκοσι χρόνων. Ήταν μια θεμελιώδης προσωπικότητα στη σύγχρονη μαροκινή λογοτεχνία, γνωστός για την ωμή, ακλόνητη αυτοβιογραφική του γραφή. Το έργο του συχνά επικεντρώνεται στο περιθωριοποιημένο μέρος της πόλης Ταγγέρης, εξερευνώντας θέματα ακραίας φτώχειας, επιβίωσης και κοινωνικής αδικίας. Νουβέλες του δημοσιεύτηκαν σε αμερικανικά, γαλλικά και αραβικά περιοδικά. Επίσης έχει εκδοθεί ένα βιβλίο για τον Γάλλο συγγραφέα Ζα Ζενέ κι ένα για τον Αμερικανό θεατρικό συγγραφέα Τέννεσυ Ουίλλιαμς. Έγραψε ακόμα δύο μυθιστορήματα, νουβέλες και θεατρικά έργα που δεν έχουν εκδοθεί. 

Fatema Mernissi ( 1940 – 2015)

Η Fatema Mernissi ήταν Μαροκινή φεμινίστρια συγγραφέας και κοινωνιολόγος. Σπούδασε πολιτικές επιστήμες στο Παρίσι και αργότερα στο Πανεπιστήμιο Brandeis στις ΗΠΑ, όπου απέκτησε το διδακτορικό της το 1974.

Το βιβλίο της «Πέρα από το πέπλο» (Beyond the Veil: Male-Female Dynamics in a Modern Muslim Society) είναι το εμβληματικό έργο , το οποίο δημοσιεύθηκε το 1975. Μια αναθεωρημένη έκδοση δημοσιεύτηκε στη Βρετανία το 1985 και στις ΗΠΑ το 1987. Το “Πέρα από το Πέπλο” έχει γίνει κλασικό, ειδικά στους τομείς της ανθρωπολογίας και της κοινωνιολογίας, για τις γυναίκες στον Αραβικό Κόσμο και τις μουσουλμανικές κοινωνίες γενικότερα. Ως ισλαμίστρια φεμινίστρια, η Mernissi ασχολήθηκε σε μεγάλο βαθμό με το Ισλάμ και τους ρόλους των γυναικών, αναλύοντας την ιστορική εξέλιξη της ισλαμικής σκέψης και τις σύγχρονες εκδηλώσεις της. Μέσα από μια λεπτομερή έρευνα της φύσης της διαδοχής του Μωάμεθ, αμφισβήτησε την εγκυρότητα ορισμένων από τα χαντίθ (ρήσεις και παραδόσεις που αποδίδονται σε αυτόν) και, ως εκ τούτου, την υποταγή των γυναικών που βλέπει στο Ισλάμ. Είναι μια σχεδόν ιστορική μελέτη του ρόλου των συζύγων του προφήτη Μωάμεθ. Εκδόθηκε για πρώτη φορά στα γαλλικά το 1987 και μεταφράστηκε στα αγγλικά το 1991. Το βιβλίο στη συνέχεια απαγορεύτηκε στο Μαρόκο, το Ιράν και τα αραβικά κράτη του Περσικού Κόλπου.

Ενώ, για το βιβλίο της «Doing Daily Battle: Interviews with Moroccan Women» του 1983 (ελλ.”Καθημερινή Μάχη: Συνεντεύξεις με Μαροκινές Γυναίκες”), πήρε συνεντεύξεις από αγρότισσες, εργάτριες, διορατικές και υπηρέτριες. Το 1994, η Mernissi δημοσίευσε ένα μυθοπλαστικό αυτοβιογραφικό έργο, «Όνειρα Εισβολής: Ιστορίες από τα Χαρέμια της Φεζ» (πρωτότυπος τίτλος: Dreams of Trespass: Tales of a Harem Girlhood) στις  Η.Π.Α και Ηνωμένο Βασίλειο. 

Tahar Ben Jelloun (1944-)

Ο Tahar Ben Jellou είναι Μαροκινός Γάλλος μυθιστοριογράφος, ποιητής και δοκιμιογράφος, γνωστός για τα γραπτά του σχετικά με τον μαροκινό πολιτισμό, την εμπειρία των μεταναστών, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη σεξουαλική ταυτότητα.

Σπούδαζε φιλοσοφία και άρχισε να γράφει ποιήματα περιοδικό Soufflés, ένα σημαντικό μαροκινό λογοτεχνικό και πολιτικό περιοδικό που εκδόθηκε στο Ραμπάτ μεταξύ 1966 και 1972. Μετά την έκδοση της πρώτης του ποιητικής συλλογής, μετακόμισε στη Γαλλία και συνέχισε να γράφει ποιήματα, αλλά έστρεψε την προσοχή του και σε άλλες μορφές γραφής. Το πρώτο του μυθιστόρημα ήταν το «Harrouda» (1973), μια ερωτική ποιητική αναπαράσταση της βρεφικής ηλικίας, της νεότητας και της ενηλικίωσης στις πόλεις Φεζ και Ταγγέρη, του Μαρόκου.

Γνωστοί τίτλοι από τον Ben Jelloun περιλαμβάνουν τα «Η ιερή νύχτα», «Μιλώντας στα παιδιά για τη φιλοσοφία» και «Στην πιο όμορφη χώρα του κόσμου». Το μυθιστόρημα του «Η ιερή νύχτα» κέρδισε το έγκριτο βραβείο Prix Goncourt της Γαλλίας το 1987 και διασκευάστηκε σε ταινία.

Leïla Slimani (1981- )

Είναι Γαλλομαροκινή συγγραφέας, δημοσιογράφος και διπλωμάτης υπό την ιδιότητά της ως προσωπική εκπρόσωπος του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν στον Διεθνή Οργανισμό Γαλλοφωνίας. Προήδρευσε της κριτικής επιτροπής του Διεθνούς Βραβείου Μπούκερ 2023. Τα βιβλία της, όπως το «Γλυκό τραγούδι» (αγγλ. τίτλος: «Lullaby») και Ο γάμος (αγγλ. τίτλος: «In the Country of Others»), έχουν σημειώσει μεγάλη επιτυχία στην Ελλάδα.

Το μυθιστόρημα «Γλυκό τραγούδι» της Leïla Slimani πρόκειται για καθηλωτικό ψυχολογικό θρίλερ που πραγματεύεται τη σχέση μιας οικογένειας με τη νταντά των παιδιών τους, η οποία καταλήγει σε τραγωδία. Είναι ένα βραβευμένο μυθιστόρημα που εξερευνά θέματα μητρότητας, τάξης και εξουσίας. Το 2016, της απονεμήθηκε το Βραβείο Prix Goncourt και ήταν η πρώτη γυναίκα από το Μαρόκο που έλαβε αυτό το βραβείο. 

Αξίζει να αναφερθούμε, σε επιπλέον νέες γενιές Μαροκινών γυναικών συγγραφέων με φεμινιστική γραφή όπως η Sanaa el Aji (1997-) και Malika Moustadraf (1969-2006) όπου εξερευνούν το σώμα, τη σεξουαλικότητα και τη χειραφέτηση σε συντηρητικά περιβάλλοντα. Ενώ, η συγγραφέας Laila Lalami (1968- ) γράφοντας στα αγγλικά από τις ΗΠΑ, αντιπροσωπεύει μια νέα φάση της μαροκινής λογοτεχνίας που διαμορφώνεται από τη μετανάστευση και την παγκόσμια προοπτική.